«Μαμά, τον αγαπάς πιο πολύ;»

Γράφει η Σουζάνα Παπαφάγου , Κλινική – Αναπτυξιακή Ψυχολόγος, Ψυχοδυναμική Ψυχοθεραπεύτρια.

Ο αδελφικός ανταγωνισμός και η μεγάλη μάχη για θέση μέσα στην οικογένεια

Ετοιμάζοντας ένα από τα τελευταία μαθήματα της χρονιάς σε μία από τις ομάδες ψυχοεκπαίδευσης γονέων — μείνετε συντονισμένοι, γιατί έρχονται νέοι κύκλοι και νέες ανακοινώσεις — σκόνταψα πάνω σε μια επιθυμία που εμφανίστηκε σχεδόν σε όλους τους γονείς της ομάδας.
Να μιλήσουμε για κάτι πολύ σημαντικό.

Τον ανταγωνισμό ανάμεσα στα αδέλφια.

Και ίσως τελικά να μην υπάρχει πιο παρεξηγημένο οικογενειακό φαινόμενο από αυτό.

Γιατί οι περισσότεροι γονείς τρομάζουν όταν τα παιδιά ζηλεύουν το ένα το άλλο.
Όταν μαλώνουν συνεχώς.
Όταν συγκρίνονται.
Όταν ανταγωνίζονται για το ποιος θα καθίσει δίπλα στη μαμά, ποιος θα βοηθήσει περισσότερο, ποιος είναι «καλύτερος», πιο αγαπητός ή πιο σημαντικός.

Όμως ο αδελφικός ανταγωνισμός δεν είναι ένδειξη αποτυχίας της οικογένειας.
Είναι, σε έναν βαθμό, φυσιολογικό κομμάτι της ψυχικής ανάπτυξης.

Γιατί κάθε παιδί που γεννιέται μέσα σε μια οικογένεια έρχεται αντιμέτωπο με μια βαθιά υπαρξιακή πραγματικότητα:
δεν είναι μόνο του.

Υπάρχουν κι άλλοι που διεκδικούν αγάπη, προσοχή, χώρο, χρόνο, φροντίδα, αναγνώριση.
Και αυτό για τον παιδικό ψυχισμό δεν είναι καθόλου μικρό πράγμα.

Το πρώτο παιδί ζει για ένα διάστημα την εμπειρία της αποκλειστικότητας.
Ο κόσμος περιστρέφεται γύρω του.
Και ξαφνικά εμφανίζεται ένα αδελφάκι που κλαίει, χρειάζεται, απορροφά χρόνο, σώμα, βλέμμα, ενέργεια.

Για έναν ενήλικα αυτό φαίνεται λογικό.
Για ένα μικρό παιδί όμως μπορεί να βιωθεί σαν απώλεια.

Και εκεί συχνά γεννιέται η ζήλια.

Όχι επειδή το παιδί είναι «κακό».
Αλλά επειδή φοβάται.

Φοβάται μήπως χάσει τη θέση του μέσα στη σχέση.
Μήπως πάψει να είναι σημαντικό.
Μήπως η αγάπη τελειώνει όταν μοιράζεται.

Κάπου εδώ πολλοί γονείς μπαίνουν στην παγίδα να προσπαθούν να εξαλείψουν κάθε σύγκρουση.
Να γίνουν συνεχώς διαιτητές.
Να ψάχνουν ποιος φταίει.
Να απαιτούν από τα παιδιά να αγαπιούνται διαρκώς και να συνυπάρχουν αρμονικά.

Όμως τα αδέλφια δεν χρειάζεται να μη μαλώνουν ποτέ για να έχουν υγιή σχέση.
Χρειάζεται να μάθουν ότι η σχέση αντέχει και τη σύγκρουση.

Ότι μπορούν να θυμώνουν χωρίς να καταστρέφεται ο δεσμός.
Ότι υπάρχει χώρος και για τα δύο παιδιά.
Ότι δεν χρειάζεται να εξαφανιστεί ο ένας για να υπάρξει ο άλλος.

Και εδώ αρχίζει ένα ακόμη πιο βαθύ κομμάτι.

Γιατί πολλές φορές ο ανταγωνισμός ανάμεσα στα αδέλφια δεν αφορά μόνο τα παιδιά.
Αφορά και το ίδιο το οικογενειακό σύστημα.

Ασυνείδητα, οι οικογένειες συχνά μοιράζουν ρόλους.

Το «εύκολο» παιδί.
Το «δύσκολο».
Το «ευαίσθητο».
Το «δυνατό».
Το παιδί που «δεν δημιουργεί προβλήματα».
Το παιδί που «θέλει συνεχώς προσοχή».

Και χωρίς να το καταλαβαίνουν πάντα οι γονείς, τα παιδιά αρχίζουν να οργανώνουν την ταυτότητά τους γύρω από αυτούς τους ρόλους.

Κάποιο γίνεται υπερβολικά υπεύθυνο για να έχει αξία.
Κάποιο κάνει φασαρία για να φαίνεται.
Κάποιο αποσύρεται γιατί νιώθει ότι δεν χωρά.
Κάποιο προσπαθεί μια ζωή να αποδείξει ότι είναι «αρκετό».

Γι’ αυτό και ο αδελφικός ανταγωνισμός πολλές φορές συνεχίζεται και στην ενήλικη ζωή.
Απλώς αλλάζει μορφή.

Γίνεται σύγκριση.
Σιωπηλή αντιπαλότητα.
Απόσταση.
Ανάγκη επιβεβαίωσης.
Δυσκολία να χαρεί πραγματικά ο ένας για τον άλλον.

Και ίσως το πιο δύσκολο — αλλά και πιο θεραπευτικό — πράγμα που μπορεί να κάνει ένας γονιός είναι να δει κάθε παιδί ξεχωριστά.
Όχι συγκριτικά.
Όχι συμμετρικά.
Αλλά αληθινά.

Γιατί ισότητα δεν σημαίνει να δίνουμε σε όλα τα παιδιά ακριβώς το ίδιο.
Σημαίνει να προσπαθούμε να καταλάβουμε τι χρειάζεται το καθένα για να νιώθει ότι έχει θέση μέσα στη σχέση.

Και ίσως τελικά αυτό να είναι το μεγαλύτερο μάθημα που δίνουν τα αδέλφια ο ένας στον άλλον:
ότι η αγάπη δεν είναι αγώνας επιβίωσης.

Ότι μπορεί να χωρά περισσότερους από έναν.

για εμβάθυνση: https://youtu.be/q__WrrX3kVo?is=GUjvQAkQjydw3aE4

Σουζάνα Παπαφάγου is free today. But if you enjoyed this post, you can tell Σουζάνα Παπαφάγου that their writing is valuable by pledging a future subscription. You won’t be charged unless they enable payments.

Εφόσον επιθυμείτε  κάνετε εγγραφή εδώ:

https://spsychotherapy.substack.com/account?original_app=&free_signup_confirmation=true