Πανελλήνιες: Η Ελλάδα, το διαγενεακό βάρος και ο εσωτερικός έφηβος του γονέα.

Γράφει η Σουζάνα Παπαφάγου , Κλινική – Αναπτυξιακή Ψυχολόγος, Ψυχοδυναμική Ψυχοθεραπεύτρια.

Πανελλήνιες: Η Ελλάδα, το διαγενεακό βάρος και ο εσωτερικός έφηβος του γονέα.

Στην Ελλάδα οι Πανελλήνιες δεν είναι ποτέ μόνο εξετάσεις.
Είναι σχεδόν τελετουργία μετάβασης. Ένα συλλογικό ψυχικό γεγονός που περνά μέσα από οικογένειες, τραπέζια, σαλόνια, σχολεία, φροντιστήρια και γενιές ολόκληρες. Κάθε Ιούνιο δεν εξετάζονται μόνο οι έφηβοι. Εξετάζονται μαζί τους οι φόβοι μιας χώρας, οι κοινωνικές ανασφάλειες, τα απωθημένα των οικογενειών, η ανάγκη κοινωνικής ανόδου, η αγωνία της επιβίωσης και το διαγενεακό αφήγημα πως «αν πετύχεις εκεί, θα σωθεί η ζωή σου».

Γι’ αυτό και πολλές φορές το παιδί δεν κουβαλά μόνο το δικό του άγχος. Κουβαλά το άγχος τριών γενεών μαζί.

Τον παππού που δεν σπούδασε ποτέ γιατί έπρεπε να δουλέψει.
Τη γιαγιά που δεν της επετράπη να μορφωθεί γιατί «τα κορίτσια παντρεύονται».
Τον γονέα που μεγάλωσε με τη φράση «διάβασε για να μην καταλήξεις…».
Τη μάνα που θυσίασε κομμάτια της ζωής της για να πληρώνει φροντιστήρια.
Τον πατέρα που έμαθε να μετρά την αξία του μέσα από την επαγγελματική καταξίωση.

Και κάπου εκεί, μέσα στο δωμάτιο ενός δεκαεπτάχρονου παιδιού, συναντιούνται αθόρυβα όλες αυτές οι ιστορίες.

Αυτό είναι το διαγενεακό αποτύπωμα των Πανελληνίων στην ελληνική κοινωνία. Δεν αφορά μόνο την εκπαίδευση. Αφορά τον τρόπο που μια ολόκληρη κουλτούρα συνέδεσε την αγάπη, την ασφάλεια, την κοινωνική θέση και την αξία με την επίδοση.

Γι’ αυτό και σε πολλές οικογένειες η περίοδος των εξετάσεων μοιάζει σχεδόν με κατάσταση επιβίωσης. Το σπίτι οργανώνεται γύρω από το παιδί, αλλά συχνά όχι μόνο από φροντίδα — και από φόβο. Οι γονείς γίνονται πιο ευερέθιστοι, πιο ελεγκτικοί ή υπερπροστατευτικοί. Άλλοι αποσύρονται συναισθηματικά. Άλλοι γίνονται υπερβολικά απαιτητικοί. Κι άλλοι αρχίζουν να ζουν ξανά, χωρίς να το καταλαβαίνουν, τον δικό τους εσωτερικό έφηβο.

Γιατί οι Πανελλήνιες ενεργοποιούν βαθιά και τον εσωτερικό έφηβο του γονέα.

Ενεργοποιούν εκείνο το κομμάτι που θυμάται την απόρριψη.
Τη σύγκριση.
Τον φόβο ότι «δεν είμαι αρκετός».
Την αγωνία να αποδείξει αξία.
Την ανάγκη να τα καταφέρει για να αγαπηθεί, να αναγνωριστεί ή να ξεφύγει.

Και τότε πολλές φορές ο γονέας δεν αντιδρά μόνο στο παιδί του. Αντιδρά και στη δική του ιστορία.

Γι’ αυτό κάποιοι γονείς πανικοβάλλονται υπερβολικά με έναν βαθμό.
Γι’ αυτό άλλοι καταρρέουν περισσότερο από τα ίδια τα παιδιά.
Γι’ αυτό σε ορισμένα σπίτια η αποτυχία βιώνεται σχεδόν σαν οικογενειακή ντροπή.

Όχι επειδή οι γονείς δεν αγαπούν τα παιδιά τους.
Αλλά επειδή σε βαθύτερο επίπεδο έχουν μάθει πως η επίδοση εξασφαλίζει επιβίωση, αποδοχή και θέση μέσα στον κόσμο.

Και όμως, ο έφηβος που δίνει εξετάσεις δεν χρειάζεται μόνο πρόγραμμα, στόχους και πίεση. Χρειάζεται κυρίως έναν ενήλικα που να μπορεί να παραμείνει ψυχικά σταθερός απέναντι στον φόβο.

Να μπορεί να πει:
«Οι εξετάσεις είναι σημαντικές, αλλά δεν είναι όλη σου η ύπαρξη.»
«Δεν χρειάζεται να κουβαλήσεις τις ματαιώσεις τριών γενεών.»
«Δεν χρειάζεται να αποδείξεις ότι αξίζεις να αγαπιέσαι.»

Γιατί η αληθινή ψυχική ωρίμανση δεν γεννιέται όταν το παιδί πιστεύει πως αξίζει μόνο αν πετύχει.
Γεννιέται όταν αρχίζει να αισθάνεται πως ακόμη κι αν αποτύχει, παραμένει ολόκληρο ανθρώπινο ον.

Και ίσως εκεί να βρίσκεται η πιο δύσκολη διαγενεακή μετακίνηση για την ελληνική οικογένεια σήμερα:

να μεγαλώσουμε παιδιά που θα έχουν στόχους χωρίς να ταυτίζουν την ανθρώπινη αξία με την επίδοση.

Σουζάνα Παπαφάγου is free today. But if you enjoyed this post, you can tell Σουζάνα Παπαφάγου that their writing is valuable by pledging a future subscription. You won’t be charged unless they enable payments.

Εφόσον επιθυμείτε  κάνετε εγγραφή εδώ:

https://spsychotherapy.substack.com/account?original_app=&free_signup_confirmation=true